Kanunun hükmü ve amirin emri

Genel açıklama: Ceza hukukunda bazı fiiller, normal şartlarda suç tipine benzer görünse bile kanunun verdiği yetkiye dayanılarak gerçekleştirildiğinde hukuka uygun kabul edilebilir. Kanunun hükmünün yerine getirilmesi ve hukuka uygun amir emrinin uygulanması bu kapsamda değerlendirilir.

Açıklama / detay içerik: Kanunun açıkça izin verdiği bir işlemi yapan kişi, bu işlem sırasında suçun maddi unsurlarına benzeyen bir davranışta bulunsa dahi cezalandırılmaz. Örneğin yetkili kamu görevlisinin kanuni görevini yerine getirirken zor kullanması veya yakalama işlemi yapması, kanundaki şartlara uygun olduğu sürece hukuka uygun olabilir.

Amir tarafından verilen emrin uygulanabilmesi için emrin yetkili bir makamdan gelmesi, görevin yerine getirilmesiyle ilgili olması ve hukuka uygun bulunması gerekir. Konusu açıkça suç olan bir emir, üst makamdan gelmiş olsa dahi uygulanamaz. Emri uygulayan kişi, emrin hukuka aykırılığını anlayabilecek durumda olmasına rağmen emri yerine getirirse ceza sorumluluğu doğabilir.

Temel maddeler: Kanunun hükmünü yerine getiren kişiye ceza verilmez. Hukuka uygun amir emri belirli şartlarla yerine getirilebilir. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde uygulanamaz. Emrin hukuka uygunluğunun denetlenmesi görev gereği mümkün değilse sorumluluk emri verene ait olabilir. Kamu görevlisinin görev yetkisini aşması hâlinde ayrıca değerlendirme yapılır.

Dikkat edilmesi gerekenler: Her amir emri hukuka uygun kabul edilmez. Emrin yazılı olması, tek başına emrin hukuka uygun olduğunu göstermez. Emir açıkça suç teşkil ediyorsa yerine getirilmemelidir. Emrin içeriği, emri veren makamın yetkisi, görevin niteliği ve olayın koşulları birlikte incelenmelidir.