Yoklama ve yoklama fişi

Yoklama, vergi idaresinin mükellefin vergi kanunlarına uyup uymadığını ve vergilendirmeyi etkileyen maddi olayların gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemesine yarayan bir denetim aracıdır. Yoklama sırasında mükellefin işe başlayıp başlamadığı, işyerinin faal olup olmadığı, kullanılan belgelerin niteliği, ödeme kaydedici cihaz kullanımı ve işyerinde fiilî bir faaliyet bulunup bulunmadığı tespit edilebilir.

Yoklama yalnızca mükellefin beyanlarına dayanılarak yapılmaz. Vergi idaresi, vergiyi doğuran olayın veya vergilendirmeyi etkileyen durumların gerçek niteliğini yerinde inceleyebilir. Bu nedenle yoklama, vergi incelemesinden farklı olarak çoğunlukla fiilî durumun ve olayın gerçekleşme biçiminin tespitine yöneliktir.

Yoklama sırasında tespit edilen hususlar yoklama fişine yazılır. Yoklama fişinde tarih, yer, yoklamanın konusu, tespit edilen olaylar ve ilgili kişilerin açıklamaları bulunabilir. Fişin imzalanması, her durumda yazılan bütün hususların kabul edildiği anlamına gelmez; ancak tutanakta yer alan tespitler sonraki idari işlemlerde delil olarak değerlendirilebilir.

Yoklama görevlilerinin görevlerini kanuna uygun yürütmesi, tespitleri açık ve somut biçimde yazması gerekir. Soyut, belirsiz veya olayla desteklenmeyen tespitler üzerine mükellef aleyhine işlem tesis edilmesi hukuka aykırılık iddialarına konu olabilir.

Yoklama sonucunda mükellefin işe başlamadığı hâlde faaliyette bulunduğu, belge düzenlemediği veya vergilendirmeye ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edilirse ilgili vergi ve ceza işlemleri ayrıca gündeme gelebilir. Somut olayda yoklama fişi, fotoğraf, elektronik kayıt, fatura ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.