Zorunluluk hâli

Zorunluluk hâlinde kişi, kendisinin veya başka bir kişinin hakkına yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak ya da başkasını kurtarmak amacıyla hareket eder. Bu tehlikenin kişinin kendi iradesiyle meydana getirilmemiş olması ve tehlikeden başka türlü kurtulma olanağının bulunmaması gerekir.

Tehlike ile gerçekleştirilen fiil arasında orantı bulunmalıdır. Korunmak istenen değer ile zarar verilen değer arasında açık ve kabul edilemez bir dengesizlik bulunuyorsa zorunluluk hâli hükümleri uygulanmayabilir.

Açıklama

Zorunluluk hâli, meşru savunmadan farklıdır. Meşru savunmada haksız bir saldırı bulunurken, zorunluluk hâlinde doğal olay, kaza, hayvan saldırısı veya başka bir tehlike söz konusu olabilir.

Örneğin kişinin deprem nedeniyle yıkılmak üzere olan bir binadan kurtulmak için başka bir binanın kapısını kırması, olayın şartlarına göre zorunluluk hâli kapsamında değerlendirilebilir. Ancak her ekonomik zorluk, korku veya kişisel ihtiyaç zorunluluk hâli oluşturmaz.

Temel maddeler

• Ağır ve muhakkak bir tehlike bulunmalıdır.
• Tehlike kişinin kendisine veya başkasına yönelik olabilir.
• Tehlikeye bilerek neden olunmamış olmalıdır.
• Başka türlü kurtulma olanağı bulunmamalıdır.
• Kullanılan araç ile korunmak istenen değer arasında orantı olmalıdır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Zorunluluk hâlinin değerlendirilmesinde olayın gerçekleştiği andaki koşullar dikkate alınır. Tehlikenin gerçek, ciddi ve yakın olması gerekir.

Tehlike sona erdikten sonra gerçekleştirilen eylemler zorunluluk hâli kapsamında değerlendirilmeyebilir. Bu nedenle olayın zamanı, tehlikenin niteliği, alternatif kurtuluş yolları ve müdahalenin ölçüsü delillerle ortaya konulmalıdır.