Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusunda kabul edilebilirlik ve ikincillik ilkesi

Genel açıklama: Bireysel başvuru, Anayasa Mahkemesinin her türlü mahkeme kararını yeniden incelemesini sağlayan genel bir temyiz yolu değildir. Mahkeme, temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğini inceler.

Açıklama / detay içerik: Başvurucu, kural olarak ihlali giderebilecek idari ve yargısal başvuru yollarını tüketmeden Anayasa Mahkemesine başvuramaz. Olağan başvuru yollarının tüketilmesi, ihlalin öncelikle derece mahkemeleri tarafından giderilmesini amaçlar.

Başvuru, nihai kararın veya işlem sonucunun öğrenilmesinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır. Başvurucu ihlal iddiasını açık, anlaşılır ve somut biçimde ortaya koymalıdır.

Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin delilleri nasıl değerlendirdiğini kural olarak yeniden incelemez. Ancak derece mahkemesi kararının açıkça keyfî olması, gerekçesiz bulunması veya temel hak güvencelerini ihlal etmesi hâlinde anayasal denetim yapılabilir.

Başvurucunun güncel ve kişisel bir mağduriyeti bulunmalıdır. Soyut kanun şikâyetleri, başkasının hakkı adına yapılan başvurular veya yalnızca kanunun iptal edilmesini isteyen başvurular bireysel başvuru kapsamında incelenmeyebilir.

Temel maddeler: Anayasa’nın 148. maddesi bireysel başvurunun anayasal çerçevesini, 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesi başvuru hakkı ve kapsamını, 47. maddesi ise başvurunun şekil ve usul şartlarını düzenler.

Dikkat edilmesi gerekenler: Bireysel başvuru ile temyiz başvurusu aynı değildir. Başvuruda hangi temel hakkın, hangi kamu işlemi veya kararla, ne şekilde ihlal edildiği açıklanmalıdır. Olağan başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvurular ve süresi geçirilen başvurular kabul edilemez bulunabilir.