Anayasa Mahkemesinde iptal davası

Genel açıklama: Anayasa Mahkemesi, kanunların ve belirli düzenleyici işlemlerin Anayasa’ya uygunluğunu denetler. Bu denetim, bireysel bir uyuşmazlıktaki hak ihlalinden farklı olarak doğrudan bir hukuk kuralının Anayasa’ya uygun olup olmadığının incelenmesini amaçlar.

Açıklama / detay içerik: İptal davası, Anayasa’da belirtilen yetkili makamlar tarafından açılabilir. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisindeki en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tamsayısının en az beşte biri oranındaki milletvekili iptal davası açabilecek kişi ve gruplar arasında yer alır.

İptal davası, düzenlemenin şekil veya esas bakımından Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasına dayanabilir. Şekil denetiminde kanunun veya düzenlemenin yapılma usulü, esas denetiminde ise düzenlemenin içeriği incelenir.

Anayasa Mahkemesi bir düzenlemeyi iptal ederse iptal kararı Resmî Gazete’de yayımlanır. İptal kararının yürürlüğe gireceği tarih, kararın gerekçesinde ayrıca belirlenebilir. Mahkeme gerekli gördüğünde iptal hükmünün yürürlüğe girmesini belirli bir süre erteleyebilir.

Anayasa Mahkemesi, iptal davasında yalnızca Anayasa’ya uygunluk denetimi yapar. Yerindelik denetimi yapamaz ve yasama organının yerine geçerek yeni bir düzenleme kuramaz.

Temel maddeler: Anayasa’nın 148. maddesi Anayasa Mahkemesinin norm denetimi görevini, 150. maddesi iptal davası açabilecek kişi ve grupları, 151. maddesi ise iptal davası açma süresini ve başvuru usulünü düzenler.

Dikkat edilmesi gerekenler: İptal davası ile bireysel başvuru aynı başvuru yolu değildir. Bireysel başvuruda kişinin temel hakkının ihlali incelenirken, iptal davasında doğrudan normun Anayasa’ya uygunluğu incelenir. Her vatandaşın doğrudan iptal davası açma yetkisi bulunmaz.