Ev başkanının sorumluluğu ve motorlu bisiklet kazaları

Kararın konusu 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan “motorlu bisiklet” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Başvuruda, motorlu bisikletlerin neden olduğu kazalarda işletenin ve sigortacının sorumluluğunun sınırlı kalabileceği, zarar gören kişilerin yeterli hukuki korumadan yararlanamayabileceği iddia edilmiştir. Anayasa Mahkemesi ise motorlu bisikletlerin belirli bir motor gücü ve hıza ulaşmaması nedeniyle özel trafik sorumluluğu ve zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında bırakılmasının kanun koyucunun takdir yetkisi içinde olduğunu değerlendirmiştir. Bununla birlikte motorlu bisiklet kazalarında zarar gören kişilerin tamamen korumasız bırakılmadığı; Türk Borçlar Kanunu ve Türk Medenî Kanunu’ndaki genel hükümlere başvurulabileceği belirtilmiştir. Ev başkanının sorumluluğu Türk Medenî Kanunu’nun 369. maddesine göre ev başkanı, ev halkından olan küçüğün, kısıtlının, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, gerekli özenin gösterildiğini ispat etmedikçe sorumlu olabilir. Anayasa Mahkemesi, bu hükmün motorlu bisikletlerin karıştığı kazalar bakımından da uygulanabileceğini belirtmiştir. Örneğin ev başkanının gözetimi altında bulunan bir küçüğün motorlu bisiklet kullanarak üçüncü kişiye zarar vermesi hâlinde, somut olayın koşullarına göre TMK m. 369 kapsamında sorumluluk gündeme gelebilir.

Karar sonucu Anayasa Mahkemesi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 103. maddesinde yer alan “motorlu bisiklet” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar vermiştir. Karar, TMK m. 369’u iptal eden veya değiştiren bir karar değildir. Mahkeme, TMK m. 369’daki ev başkanının sorumluluğunun motorlu bisiklet kazalarında uygulanabilecek genel hükümlerden biri olduğunu açıklamıştır. Temel maddeler Ev başkanı, kanundaki şartlar oluştuğunda ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan sorumlu olabilir (TMK m. 369). Motorlu bisiklet kazalarında zarar gören kişi, şartları varsa genel haksız fiil ve sorumluluk hükümlerine başvurabilir. Motorlu bisikletlerin özel trafik sorumluluğu ve zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında bırakılması Anayasa’ya aykırı bulunmamıştır. Dikkat edilmesi gerekenler Ev başkanının sorumluluğu otomatik ve sınırsız bir sorumluluk değildir. Zararın meydana gelmesi, zarar veren kişinin ev halkından olması, gözetim ilişkisi ve somut olayın diğer koşulları birlikte değerlendirilir. Ev başkanı, gerekli özeni gösterdiğini ve zararın meydana gelmesini engellemek için gereken tedbirleri aldığını ortaya koyabilirse sorumluluktan kurtulabilir. Ayrıca motorlu bisiklet sürücüsünün kusuru, zarar gören kişinin kusuru, aracın kimin kontrolünde olduğu ve olayın nasıl gerçekleştiği de tazminat değerlendirmesinde önem taşır.