Kanuni hâkim güvencesi

Genel açıklama: Kanuni hâkim güvencesi, kişilerin hangi mahkemede ve hangi usulle yargılanacağının önceden kanunla belirlenmesini gerektirir. Bu güvence, yargılamanın olaydan sonra oluşturulan özel mahkemeler veya kişiye özel görevlendirilen merciler tarafından yapılmasını engeller.

Açıklama / detay içerik: Bir kişinin yargılanacağı mahkemenin görev ve yetkisi, suç veya uyuşmazlık meydana gelmeden önce yürürlükte bulunan genel ve soyut kurallarla belirlenmelidir. Yargılama makamının sonradan ve belirli bir kişi ya da olay için oluşturulması kanuni hâkim güvencesiyle bağdaşmaz. Bu ilke, mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile adil yargılanma hakkının önemli unsurlarından biridir.

Temel maddeler: Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Bir kişiyi yargılamak amacıyla olağanüstü mahkeme kurulamaz. Özel yargı mercii oluşturulamaz. Mahkemenin görev ve yetkisi kanunla önceden belirlenmelidir. Yargılama makamı olaydan sonra kişiye özel şekilde belirlenmemelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler: Kanuni hâkim ilkesi yalnızca mahkemenin adının kanunda yazılı olmasını gerektirmez. Mahkemenin görev alanı, yetkisi, kuruluş biçimi ve yargılamaya ilişkin temel kurallar da önceden belirli olmalıdır. Hâkim değişikliği ile yeni bir mahkeme veya özel yargı mercii kurulması aynı şey değildir. Somut olayda yetki ve görev kurallarının sonradan değiştirilip değiştirilmediği incelenmelidir.