Olağanüstü hâl ilanı ve olağanüstü hâl döneminde temel haklar

Olağanüstü hâl ilanı Cumhurbaşkanı, Anayasa’da belirtilen şartların gerçekleşmesi hâlinde ülkenin tamamında veya bir bölümünde olağanüstü hâl ilan edebilir. Olağanüstü hâl kararı Resmî Gazete’de yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur. TBMM, olağanüstü hâlin süresini kısaltabilir, uzatabilir veya olağanüstü hâli kaldırabilir.

Temel haklara etkisi Olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir ya da Anayasa’da öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Tedbirler, durumun gerektirdiği ölçüde olmalı ve milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırı olmamalıdır. Çekirdek haklara dokunulamaz. Kişinin yaşama hakkı, maddi ve manevi varlığının bütünlüğü, din, vicdan ve düşünce açıklama özgürlüğü ile suç ve cezaların geçmişe yürütülmemesi gibi temel güvenceler korunur. Temel maddeler Olağanüstü hâl, Anayasa’da belirtilen ağır durumlarda ilan edilebilir. Olağanüstü hâl kararı TBMM’nin denetimine sunulur. Tedbirler durumun gerektirdiği ölçüde uygulanmalıdır. Olağanüstü hâl döneminde dahi bazı çekirdek haklara dokunulamaz. Olağanüstü hâl işlemleri yargısal denetime ve anayasal sınırlamalara tabidir. Dikkat edilmesi gerekenler Olağanüstü hâl ilanı, bütün hukuk kurallarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. İdarenin her işlemi kanunilik, ölçülülük ve gereklilik ilkelerine uygun olmalıdır. Olağanüstü hâl döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de Anayasa’da belirtilen sınırlar içinde kalmalı ve TBMM’nin anayasal denetim sürecine tabi olmalıdır.