Temel hak ve hürriyetlerin korunması

Temel hak ve hürriyetlerin korunması, hakları ihlal edilen kişilerin etkili ve erişilebilir başvuru yollarına ulaşabilmesini güvence altına alır. Devlet, yalnızca hak ihlal etmemekle yetinmemeli; hak ihlallerini önleyecek ve ihlal meydana geldiğinde etkili biçimde giderecek mekanizmalar oluşturmalıdır.

Kişinin bir kamu görevlisi tarafından haksız veya hukuka aykırı bir işlemle karşılaşması hâlinde, yetkili makamlara başvurabilmesi gerekir. İdari başvuru, adli makamlar, idari yargı, ceza soruşturması, tazminat davası ve şartları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bu koruma yolları arasında yer alabilir.

Devlet, işlemleriyle kişilerin hangi kanun yollarına, hangi makama ve hangi süre içinde başvurabileceğini mümkün olduğunca açık biçimde bildirmelidir. Kişinin başvuru hakkını kullanmasını zorlaştıran belirsizlikler veya aşırı şekil şartları, etkili başvuru hakkını zedeleyebilir.

Kamu görevlilerinin haksız işlemleri sonucunda kişilerin uğradığı zararların devlet tarafından giderilmesi esastır. Devlet, ilgili görevliye rücu hakkını saklı tutabilir. Böylece kişi zararının giderilmesi bakımından yalnızca kamu görevlisinin kişisel ödeme gücüne bağlı bırakılmaz.

Temel hakların korunmasında başvurunun zamanında yapılması, olayın belgelenmesi, tebliğ tarihinin tespit edilmesi ve doğru başvuru yolunun seçilmesi önemlidir. Sürelerin kaçırılması, haklı bir iddianın esasının incelenmeden reddedilmesine yol açabilir.

Bu hüküm, hak arama özgürlüğüyle bağlantılı olmakla birlikte yalnızca mahkemeye erişimi değil, hak ihlalini önleyebilecek ve ihlal gerçekleştikten sonra etkili giderim sağlayabilecek bütün hukuki mekanizmaları kapsar.